Сулҳ арзиши олии башарият ва заминаи асосии зиндагии осоишта, пешрафти давлатҳо ва некӯаҳволии мардум мебошад. Ҳеҷ як ҷомеа бидуни сулҳу субот наметавонад ба дастовардҳои бузурги иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ ноил гардад. Аз ин рӯ, масъалаи ҳифзи сулҳ ҳамеша дар меҳвари таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳонӣ қарор дорад. Дар шароити имрӯза, ки ҷаҳон бо таҳдидҳои гуногун, аз ҷумла низоъҳои мусаллаҳона, терроризм, ифротгароӣ, буҳронҳои иқтисодӣ, тағйирёбии иқлим ва дигар мушкилоти глобалӣ рӯ ба рӯ шудааст, зарурати таҳкими сулҳ аз ҳар вақти дигар бештар эҳсос мегардад.
Бо дарназардошти ҳамин воқеият, солҳои 2027–2036 ҳамчун Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда эълон гардидааст. Ҳадафи асосии ин ташаббус муттаҳид сохтани давлатҳо ва ҷомеаи ҷаҳонӣ барои таҳкими сулҳи пойдор, пешгирии низоъҳо, густариши ҳамдигарфаҳмӣ ва тарбияи ҷомеа дар рӯҳияи инсондӯстӣ мебошад. Ин даҳсола на танҳо як барномаи байналмилалӣ, балки даъватест ба тамоми инсоният барои ҳифзи арзишҳое, ки ояндаи башарият аз онҳо вобаста аст.
Таҳкими сулҳ танҳо вазифаи роҳбарони давлатҳо ё созмонҳои байналмилалӣ нест. Ҳар як инсон, новобаста аз синну сол, касб ва мавқеи иҷтимоии худ, метавонад дар пойдории сулҳ саҳм гузорад. Муносибати эҳтиромона ба дигарон, риояи қонун, таҳаммулпазирӣ, дастгирии ҳамдигар ва ҳалли баҳсҳо бо роҳи муколама аз ҷумлаи амалҳое мебошанд, ки барои пойдории сулҳ мусоидат мекунанд. Сулҳ аз оила оғоз меёбад. Агар дар оила муҳаббат, эҳтиром ва ҳамдигарфаҳмӣ ҳукмфармо бошад, ҷомеа низ солим ва устувор мегардад.
Имрӯз ҷавонон ҳамчун қишри фаъоли ҷомеа дар таҳкими сулҳ масъулияти бузург доранд. Ояндаи ҳар як миллат аз дониш, ҷаҳонбинӣ ва маърифати ҷавонон вобаста аст. Ҷавонон бояд бо илму дониш мусаллаҳ гардида, дар роҳи пешрафти давлат, ҳифзи арзишҳои миллӣ ва таҳкими сулҳу ваҳдат саҳми арзандаи худро гузоранд. Онҳо бояд аз ҳар гуна андешаҳои ифротгароӣ, хушунат ва таассуб дурӣ ҷӯянд ва ҷонибдори дӯстӣ, ҳамкорӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ бошанд.
Дар ин раванд нақши маориф ва илм хеле муҳим мебошад. Муассисаҳои таълимӣ бояд на танҳо дониш, балки фарҳанги сулҳ, эҳтиром ба ҳуқуқи инсон, масъулиятшиносӣ ва ҳисси ватандӯстиро низ тарбия намоянд. Омӯзгорон метавонанд тавассути тарбияи дурусти насли наврас ҷомеаро ба сӯи сулҳу субот роҳнамоӣ кунанд. Ҳамчунин воситаҳои ахбори омма ва шабакаҳои иҷтимоӣ бояд барои тарғиби арзишҳои инсондӯстӣ, таҳаммулпазирӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ истифода шаванд, зеро иттилооти дуруст метавонад барои пешгирии низоъҳо ва таҳкими ваҳдат нақши муҳим бозад.
Барои Ҷумҳурии Тоҷикистон сулҳ арзиши муқаддас мебошад. Таҷрибаи таърихии кишвар нишон медиҳад, ки сулҳу ваҳдат асоси пешрафти давлат ва зиндагии ороми мардум аст. Имрӯз Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ ҳамчун кишвари ташаббускор дар масъалаҳои сулҳ, об, рушди устувор ва ҳамкории созанда эътироф шудааст. Пешниҳоди эълони Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда боз як далели равшани саҳми Тоҷикистон дар таҳкими амният ва суботи ҷаҳонӣ мебошад.
Яке аз вазифаҳои муҳими ин даҳсола баланд бардоштани фарҳанги муколама байни халқҳо ва тамаддунҳо мебошад. Муколама имконият медиҳад, ки ихтилофҳо бе истифода аз зӯрӣ ҳал карда шаванд. Вақте ки мардум андешаҳои якдигарро эҳтиром мекунанд ва омодаи ҳамкорӣ мебошанд, замина барои сулҳи пойдор муҳайё мегардад. Аз ин рӯ, таҳкими муносибатҳои дӯстона байни давлатҳо ва халқҳо бояд ҳамеша дар маркази таваҷҷуҳ қарор дошта бошад.
Дар баробари ин, рушди иқтисодӣ низ бо сулҳ робитаи зич дорад. Давлате, ки дар он сулҳу субот ҳукмфармост, метавонад сармоягузориро ҷалб намояд, ҷойҳои нави корӣ таъсис диҳад, сатҳи зиндагии мардумро беҳтар гардонад ва барои ҷавонон имкониятҳои васеи таҳсилу фаъолият фароҳам оварад. Аз ин лиҳоз, сулҳ на танҳо арзиши сиёсӣ, балки омили муҳими рушди иқтисодӣ ва иҷтимоӣ низ мебошад.
Хулоса, Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда ташаббуси муҳимест, ки ба манфиати тамоми инсоният равона шудааст. Муваффақияти он аз ҳамкории давлатҳо, созмонҳои байналмилалӣ ва иштироки фаъоли ҳар як шаҳрванди ҷаҳон вобаста мебошад. Агар мо фарҳанги сулҳ, эҳтироми ҳамдигар, таҳаммулпазирӣ ва масъулиятро дар зиндагии ҳаррӯзаи худ риоя намоем, метавонем барои наслҳои оянда ҷаҳоне созем, ки дар он сулҳ, амният, адолат ва зиндагии шоиста ҳукмфармо бошад. Ҳифзи сулҳ вазифаи умумии ҳамаи мост ва танҳо бо саъю кӯшиши муштарак метавон ояндаи дурахшон ва осоиштаро барои башарият таъмин намуд.
Лабаранти калони Институти
омӯзиши пиряхҳо ва криосфераи АМИТ
Малахов Сино
